الشيخ رسول جعفريان
1023
صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )
هداية الضالين ( يا هداية المضلين ) تا توانسته ناسزا نثار جروم كرده است . شاهدى كه بر عدم آگاهى وى از نسخ عبرى وجود دارد اين است كه خود وى مىنويسد : « نهايت آن كه چون امروز اصل كتب عبرى در ميان نيست كه كسى بعد از مقابله معلوم كند كه در اين كتبى كه امروز يهود و نصارا دارند يك كلمه از آن كتب اصل نيست ، زيرا كه تورات و ساير كتبى كه يهود در اين زمان دارند ، همه بر قالبزدهء « 1 » فرنگى است كه هرچه خواستهاند در آنها بر قالب زدهاند يا سواد آنهاست كه از روى ترجمهء جرانيم قالبزدهء فرنگ برداشتهاند ؛ مطلب آن كه امروز نصارا قالب زنان كتب يهودند و يهود كتب خود را از نزد آنها از فرنگ بايد تحصيل كنند و اين از جهت آن شد كه چون در وقتى كه قسطنطين ملعون و ساير پادشاهان كفّار تابعان دين چنينى كه مىگويند كه دين حضرت عيسى است گشتند ، تسلط به يهود و نصارايى كه بر حق بودند بهم رسانيدند از براى آنكه در باب دين اختراعى كه از براى خود اختيار كرده بودند سرزنش به ايشان نكنند ، پس در بعضى جاها به تعدّى و شمشير و بعضى جاها به پول همهء كتب حق كه يهود و نصارا داشتند به مرور زمان بدست آورده بر طرف نمودند ، به مرتبهاى كه تا امروز آن دستور در ميان ايشان مستمر مانده است . . . » پس از آن به قضيهء تفتيش عقائد مىپردازد كه در جاى ديگرى از اين مقدمه به آن پرداختيم . بدين ترتيب از آنجا كه وى شاهد آن بوده است كه همهء نسخههاى موجود كتاب مقدس از فرنگ آمده و ربطى به يهوديان ندارد و آنها نيز كتاب مقدس مورد نياز خود را از اروپاييها مىگيرند ، تصور كرده است كه كهنترين متن ، همان ترجمهء جروم است . اكنون ما آگاهيم كه نسخههاى عبرى بر اساس همان متنى كه در اختيار جروم بوده در دسترس است و جز در مواردى اندك ، جروم در اصل كتاب مقدس دستى نبرده است . طبعا تحريفى كه در كار بوده بايد مربوط به عواملى پيش از وى باشد . فليپ پادرى و رديهء على قلى بر وى اندكى قبل از زمانى كه على قلى به اسلام بگرود ، كتابى به عربى در نقد اسلام منتشر شده است . على قلى ، نام مؤلف را فليپ پادرى عنوان كرده و در چند مورد گوشزد كرده است كه آن كتاب در نقد بر ردى است كه سيد احمد علوى داماد ميرداماد ، بر مسيحيت نوشته است . گويا على قلى كتاب سيد احمد را كه نامش مصقل صفاست و در اصل بر رد كتابى ديگر بوده نديده است . وى در موارد مختلفى ، مطالبى از اين كتاب نقل و سپس نقد كرده است . از جمله دربارهء آن مىنويسد : و از آن جمله فليپ پادرى نامى در ردى كه به دين اسلام به زبان لاتين نوشته در ميان نصارا منتشر كرده است از براى آنكه نصارا رسالهء او را مطالعه كرده بر
--> ( 1 ) . در برخى موارد به نظر مىرسد كه مقصود از قالب زدن چاپ باشد .